Historia

Historia Poręby sięga zamierzchłych czasów, kiedy to na miejscu dzisiejszej fabryki i osiedla szumiały potężne lasy przecięte przepływającą rzeką Czarną Przemszą.

Piękna pagórkowata okolica posiada wielkie rozlewisko wodne zwane wówczas Czarnym Jeziorem. Od Czarnego Jeziora wzięła Poręba część nazwy. Z pierwszego zapisu pochodzącego z 1375 roku dowiadujemy się bowiem, że w tym czasie osada nosiła nazwę Czarnej Poręby i była własnością morawczyka Krzywosąda, zwanego pospolicie Krzywakiem. W XV wieku zmieniła nazwę na Poręba Mrzygłodzka i przeszła w ręce szlachcica Pileckiego. Rozkwit Poręby nastąpił z początkiem XVI stulecia, gdy rozpoczęto na tym terenie osadnictwo na prawie magdeburskim. Były to olbrzymie włości obejmujące obszar o promieniu 20 km należący do Pileckich i Kmitów. Na tym obszarze powstały dzisiejsze Krawce, Niwki, Czekanka, Marciszów, Kierszula, Łośnice, Kromołów i miasto Zawiercie.

Bogate obszary leśne, pokłady węgla brunatnego i rudy, stwarzały sprzyjające warunki do rozwoju przemysłu. Pierwszy przemysł zapoczątkowali w miejscowych lasach smolarze i kurzacze węgla drzewnego. Był to bowiem okres, kiedy na terenie całej Małopolski powstawały liczne ośrodki wytopu żelaza. Wśród nich, do największych należały tzw. Kuźnice Niweckie. Z doskonałej rudy niweckiej, oprócz żelaza produkowano również sporadycznie stal oraz wyroby żelazne. Po likwidacji Kuźnic Niweckich, z końcem XVI wieku powstały na tych terenach gorzelnia i huta. Stan ten przetrwał niemal do końca XVIII wieku, kiedy to nastą pił historyczny powrót do tradycji kuźniczych Poręby.

Po trzecim rozbiorze Polski, w 1795 roku, Poręba i jej okolice weszły w skład Imperium Rosyjskiego. W 1798 r. Nastąpił historyczny przełom w życiu osady. Na gruntach ówczesnego dziedzica, hr Lucasa Bnińskiego wybudowany został pierwszy piec do przetapiania rudy. Część murów tego pieca przetrwała po dzień dzisiejszy wraz z datą budowy, odlaną z żeliwa wytopionego z pierwszej odlewni. Data budowy i uruchomienia pieca odlewniczego uważana jest jako oficjalny początek historii obecnej Fabryki Urządzeń Mechanicznych "Poręba", chociaż tradycje kuźnicze osady sięgają roku 1538.

Uruchomienie pieca odlewniczego sprawiło, że Poręba zaczęła szybko przekształcać się w osadę przemysłową.

Na początku zakład zajmował się głównie odlewami rur żelaznych dla maszyn parowych oraz produkcją urządzeń dla cukrowni, młynów, cegielni i rolnictwa.

Odlewnia natomiast rozpoczynała swą chlubną historię od... kuchennych naczyń emaliowanych i urządzeń sanitarnych.

Do wybuchu II wojny światowej losy zakładu były tak różne, jak chwiejną była ówczesna, międzywojenna gospodarka. I tak, po okresie prosperity w latach 1922-26 nastąpiła krótka stabilizacja wnosząca nowoczesność i modernizację, którą to przeprowadzili kolejni właściciele, a było ich wielu - m.in. niemieccy kapitaliści, ydowskie Towarzystwo Akcyjne, czyli Stowarzyszenie Mechaników Polskich w Ameryce.

Towarzyszyły temu zmiany profilu produkcji zakładu. Warsztaty mechaniczne wzbogaciły się o halę montażową, narzędziownię. Podstawowym asortymentem stały się obrabiarki do metali.

Po zakończeniu II wojny światowej, już w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu Poręby fabryka zaczęła produkować obrabiarki. Asortyment produkcji szybko się rozszerzał, przystąpiono do produkcji nowoczesnych, precyzyjnych obrabiarek do metali oraz pierwszych obrabiarek ciężkich do obróbki walców hutniczych.

Wielka rozbudowa i modernizacja zakładu nastąpiła w latach pięćdziesiątych. Wraz z rozwojem fabryki następował szybki rozwój osiedla. Do roku 1930 funkcjonowała w Porębie jedna szkoła podstawowa cztero-oddziałowa. W latach 1930-35 wybudowano trzy szkoły podstawowe. Już w okresie międzywojennym istniał Robotniczy Klub Sportowy "Czarna Przemsza". Działalność klubu została wznowiona w 1945 r. Pod nazwą "Przemsza". W 1946 roku powstała Zasadnicza Szkoła Przemysłowa, mieszcząca się w starym, drewnianym budynku, kształcąca przyszłych pracowników FUM "Poręba". W latach 1965-69 fabryka finansuje budowę nowej szkoły zawodowej, której otwarcie nastąpiło 1 września 1969 r. We wrześniu 1965 r. uruchomiono Technikum Mechaniczne dla pracujących. 4 grudnia 1947 r. otwarto pierwszą w Porębie świetlicę, którą kierował pracownik zakładu Henryk Góral wraz z grupą zaangażowanych społecznie mieszkańców osiedla. W 1949 r. przeniesiono ją do budynku tzw. "Kasyna", obok którego w 1951 r. wybudowano "Teatr Letni". Widownia tego teatru mieściła się na wolnym powietrzu. 22 lipca 1957 r. rozpoczął działalność Zakładowy Dom Kultury.

Placówka rozwinęła szeroką działalność oświatowo-wychowawczą w środowisku osiedla. Na przełomie lat 60-tych i 70-tych, Fabryka Urządzeń Mechanicznych wybudowała Ośrodek Rekreacyjno-Wypoczynkowy, który zapewnił mieszkańcom Poręby wypoczynek i rozwój kondycji fizycznej. Do 1908 roku Poręba należała do parafii w Ciągowicach. Kościół parafialny został wybudowany ze składek miejscowych wiernych w 1901 roku, staraniem ks. Franciszka Pędzicha - wikariusza z Ciągowic. Parafię erygował administrator diecezji kieleckiej ks. Franciszek Brudziński 13 marca 1908 roku wydzielając ją z parafii Ciągowice. Kościół został poświęcony w dniu utworzenia parafii 13 marca 1908 r., konsekrowany 9 czerwca 1957 r. przez biskupa częstochowskiego Zdzisława Golińskiego. Świątynia została wybudowana w stylu neogotyckim. Jest murowana, jednonawowa, jedno wieżowa z dwoma bocznymi kaplicami. Kościół nie posiada zabytków. Jedynie na plebani jest obraz "Ecce Homo" z XIX wieku.

W 1953 r. do parafii Poręba została przyłączona wioska Niwki z parafii Mrzygłód. Biskup Ordynariusz Częstochowski, ks. Dr Stanisław Nowak, dekretem z dnia 28 stycznia 1985 r. ustanowił parafię w Porębie-Niwki.

15 lipca 1985 r. rozpoczęto budowę kościoła p.w. św. Jerzego w Porębie-Górce. 22 września wmurowano akt erekcyjny i kamień węgielny. Pierwsze poświęcenie nowowybudowanego kościoła nastąpiło w listopadzie 1986 r. przez ks. Biskupa Miłosława Kołodziejczyka. Konsekracji kościoła dokonał biskup ordynariusz Stanisław Nowak 5 czerwca 1988 r.

cron